Ngày càng nhiều nước muốn cấm trẻ dưới 16 tuổi dùng mạng xã hội - Ảnh minh họa: QUANG ĐỊNH
Các chuyên gia lẫn phụ huynh được Tuổi Trẻ hỏi đều rất đồng tình về mục đích bảo vệ trẻ em trên mạng xã hội, nhưng cũng đều bày tỏ nghi ngại về tính hiệu quả bảo vệ trẻ em của quy định đang đưa ra lấy ý kiến.
Tài khoản mạng xã hội trẻ em chỉ được xem nội dung, không được làm gì khác?
Tại hội nghị lấy ý kiến về dự thảo nghị định trên chiều 23-7 ở Hà Nội, bà Nguyễn Thị Thanh Huyền - Phó cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch - đã giải thích kỹ hơn về quy định mới này trong dự thảo nghị định.
Đầu tiên, trẻ dưới 16 tuổi không được tự đăng ký tài khoản mạng xã hội. Việc đăng ký phải do cha mẹ hoặc người giám hộ thực hiện. Cha mẹ hoặc người giám hộ sẽ giám sát nội dung và thời gian sử dụng mạng xã hội của trẻ.
Thứ hai, tài khoản của trẻ em không được đăng bài, bình luận, tương tác hay bày tỏ cảm xúc trên mạng xã hội. Điều này có nghĩa tài khoản trẻ em dưới sự giám sát của bố mẹ và người giám hộ chỉ xem được các nội dung và không được làm gì khác trên mạng xã hội.
Bên cạnh đó, tài khoản trẻ em phải mặc định được thiết lập ở mức bảo vệ quyền riêng tư cao nhất. Các nền tảng, mạng xã hội phải chủ động chặn các nội dung độc hại hoặc có thể ảnh hưởng đến trẻ.
Mạng xã hội phải triển khai hệ thống tự động xác định độ tuổi người dùng để phân phối nội dung phù hợp.
Đồng thời các nền tảng phải phối hợp với các cơ quan chức năng, thiết lập cơ chế báo cáo, cung cấp các thông tin khẩn cấp khi phát hiện hành vi xâm hại trẻ em trên môi trường mạng.
Giúp bảo vệ trẻ tốt hơn nhưng không phù hợp thực tiễn?
Về đề xuất mới này, bà Nguyễn Thu Thảo - Giám đốc chính sách công phụ trách thị trường Việt Nam của Meta - nêu ý kiến rằng không nên cấm hoàn toàn người dùng dưới 16 tuổi sử dụng các tính năng tương tác.
Theo bà, các nền tảng xác định tài khoản có khả năng là trẻ em căn cứ vào một số đặc điểm hành vi và hoạt động của người dùng, trong đó có việc sử dụng các mô hình AI để ước tính độ tuổi và hệ thống phát hiện chủ động.
Nếu trẻ em chỉ được sử dụng mạng xã hội một cách thụ động, các nền tảng sẽ không còn tín hiệu hành vi cần thiết để nhận diện người dùng là trẻ em để bảo vệ.
Ngoài ra quy định mới có thể khiến nhiều trẻ khai báo sai độ tuổi, để tiếp tục sử dụng các tính năng tương tác. Khi đó các em có thể sử dụng tài khoản thông thường và không còn được áp dụng các cơ chế bảo vệ theo độ tuổi.
Từ góc độ phụ huynh, chị Nguyệt Hà, người mẹ có 2 con đang ở tuổi thiếu niên ở Hà Nội, cũng nghi ngờ về hiệu quả bảo vệ trẻ em cũng như tính khả thi của đề xuất mới.
Theo chị, mạng xã hội có thể có nhiều vấn đề với trẻ em, nhưng đồng hành với trẻ còn có trách nhiệm giáo dục, nhắc nhở của gia đình, nhà trường.
Ngoài ra trẻ em bình luận chuyện bạn bè, trường lớp… chẳng có gì đáng lo ngại và đó là quyền chính đáng của trẻ. Học sinh cũng đang dùng mạng xã hội cho mục đích trao đổi, học tập khá nhiều.
Một phụ huynh khác tại TP.HCM nêu ý kiến việc chỉ cho trẻ dưới 16 tuổi xem trên mạng xã hội mà không được tương tác thì không khác gì cấm trẻ dùng mạng xã hội.
Theo chị, muốn cấm trẻ con dùng mạng xã hội, trước hết hệ thống an sinh bao quanh trẻ phải ổn, hệ thống tư vấn học đường phải tốt, và cần cân nhắc việc đưa ngành công nghiệp game thành công nghiệp văn hóa của quốc gia.
Theo ông Đồng, ở Việt Nam, mạng xã hội là kênh trao đổi thông tin thiết yếu của người trẻ, từ chức năng xã hội (kết bạn, giao lưu), đến học tập (Zalo là công cụ phổ biến); giải trí và sáng tạo.
Góp ý từ góc độ chuyên gia chính sách công, ông Nguyễn Quang Đồng - Viện trưởng Viện Nghiên cứu chính sách và Phát triển truyền thông - cho rằng việc quy định tài khoản mạng xã hội của trẻ em chỉ được xem, không được đăng, bình luận, tương tác là cho phép trẻ sử dụng mạng xã hội nhưng lại vô hiệu hóa tính năng mạng xã hội, bởi mạng xã hội bản chất là tương tác.
Việc này có thể khiến trẻ dưới 16 chán mà rời bỏ mạng xã hội, hoặc sẽ "vượt rào" chuyển sang mạng xã hội ngầm. Khi đó hệ quả còn nguy hiểm hơn nhiều.
Nếu có quy định cấm trẻ em từ 16 tuổi trở xuống sử dụng mạng xã hội, rất cần các giải pháp thay thế phù hợp - Ảnh minh họa: Q.ĐỊNH
Giới hạn thời gian, thêm công cụ giám sát
Đại diện Meta cho biết nhiều quốc gia ưu tiên các biện pháp bảo vệ theo mức độ hoặc phù hợp với từng nhóm tuổi, thay vì cấm hoàn toàn trẻ sử dụng các tính năng tương tác.
Các biện pháp này thường bao gồm việc thiết lập quyền riêng tư mặc định ở mức cao, lọc nội dung, giới hạn thời gian sử dụng, hạn chế tin nhắn và cung cấp công cụ để phụ huynh giám sát việc sử dụng của trẻ.
Theo Giám đốc chính sách công phụ trách thị trường Việt Nam của Meta, cách làm này hiệu quả hơn nhiều so với quy định cấm.
Ông Nguyễn Quang Đồng cũng cho rằng mạng xã hội cần thiết cho giới trẻ, cho học sinh, nên thay vì chọn chính sách dẫn tới trẻ phải từ bỏ mạng xã hội thì nên kiểm soát mặt độc hại.
Giải pháp khả thi hơn, theo ông Đồng là phân loại 2 độ tuổi để kiểm soát.
Trẻ dưới 13 tuổi thì "chỉ được xem" như dự thảo hiện nay quy định. Điều này phù hợp với thông lệ về ngưỡng an toàn cho tất cả các ngành nội dung số khác trên thế giới như phim ảnh, sách, game… đang áp dụng.
Cha mẹ mở tài khoản; giao tài khoản cho con sử dụng và cha mẹ tự chịu trách nhiệm. Còn mạng xã hội có trách nhiệm kiểm soát nội dung.
Từ 13 tuổi trở lên thì áp dụng theo mô hình "trẻ sử dụng có kiểm soát". Theo đó trẻ được lập tài khoản (ví dụ tài khoản cho trẻ em như Teen account của Facebook). Mạng xã hội phải chịu trách nhiệm kiểm soát nội dung cung cấp.
Nếu cho phép hiển thị nội dung có yếu tố bạo lực, chất cấm, thuốc lá, bia rượu, thử thách nguy hiểm với người dùng nhỏ tuổi, mạng xã hội tự chịu trách nhiệm và bị phạt (nặng nhất là tước giấy phép hoạt động).
