3 công cụ 'đặc biệt' để TP.HCM chuyển đổi mô hình tăng trưởng

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số cho giai đoạn 2026-2030, bài toán tìm kiếm những động lực mới đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Là "đầu tàu" kinh tế của cả nước, TP.HCM cũng không nằm ngoài quỹ đạo này, đặc biệt khi tăng trưởng đang có dấu hiệu chững lại, đòi hỏi một mô hình phát triển mới đủ sức tạo đột phá.

Nhân chuyến công tác đến TP.HCM vào đầu tháng 5, ông Frederic Neumann, Chuyên gia Kinh tế trưởng Khối Nghiên cứu Kinh tế châu Á, Ngân hàng HSBC đã chia sẻ với Tri Thức - Znews góc nhìn về triển vọng tăng trưởng của Việt Nam, cũng như những gợi ý chính sách quan trọng cho TP.HCM trong hành trình chuyển mình sắp tới.

Việt Nam đang đi đúng hướng

- Giữa những biến động kinh tế toàn cầu, Việt Nam vẫn kiên định mục tiêu tăng trưởng hai con số trong 5 năm tới. Ông đánh giá thế nào về mục tiêu này?

- Tăng trưởng hai con số rõ ràng là một mục tiêu rất tham vọng, nhưng chúng ta nên nhìn bức tranh trung hạn 5 năm thay vì quá áp lực trong năm đầu tiên này, bởi môi trường kinh tế hiện tại nằm ngoài tầm kiểm soát của Chính phủ.

Có thể nói, các yếu tố nền tảng của Việt Nam rất tốt và nếu không có cú sốc năng lượng do xung đột tại Trung Đông, mục tiêu này có thể đạt được. Nhưng thực tế, biến động về năng lượng đang đặt ra thách thức cho các hoạt động sản xuất kinh doanh, xây dựng cơ sở hạ tầng trong nước, lẫn các thị trường xuất khẩu của Việt Nam. Một nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam sẽ đối diện khó khăn.

Ông Frederic Neumann, Chuyên gia Kinh tế trưởng Khối Nghiên cứu Kinh tế châu Á, Ngân hàng HSBC phát biểu tại một sự kiện ngày 6/5 ở TP.HCM. Ảnh: HSBC.

Nếu vẫn kiên định với mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên, Việt Nam buộc phải chi mạnh ngân sách cho một số "siêu" dự án hạ tầng ngay lập tức, song song đó cũng phải tăng trợ cấp để bảo vệ nền kinh tế khỏi cú sốc năng lượng. Điều này sẽ dẫn đến rủi ro lạm phát, vì vậy cần xem xét cẩn trọng.

Nhìn quanh khu vực, hầu hết chính phủ đã điều chỉnh mục tiêu tăng trưởng trong ngắn hạn, ví dụ Trung Quốc hạ từ 5% xuống 4,5%, nhưng kế hoạch 5 năm vẫn giữ nguyên.

Tôi tin Việt Nam sẽ tiếp tục là một trong những nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng cao nhất ở châu Á, nhưng mục tiêu tăng trưởng hai con số ngay năm nay có thể rất thách thức nếu cú sốc năng lượng kéo dài.

Hiện tại, tôi nghĩ điều tốt nhất Chính phủ có thể làm là đảm bảo an ninh năng lượng, đồng thời tiếp tục cải cách thể chế và đầu tư mạnh mẽ vào cơ sở hạ tầng. Như vậy, khi cú sốc năng lượng qua đi, Việt Nam đã chuẩn bị kỹ lưỡng và sẵn sàng tăng tốc trở lại.

- Việt Nam đang hướng đến mục tiêu tăng trưởng hai con số thông qua động lực từ khu vực tư nhân và phát triển cơ sở hạ tầng. Từ kinh nghiệm ở các quốc gia đã và đang phát triển, ông nhìn nhận ra sao về cách tiếp cận này?

- Kinh nghiệm phát triển của các nước châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore đều cho thấy Việt Nam đang đi đúng hướng. Sự kết hợp giữa hệ thống cơ sở hạ tầng đồng bộ, hiện đại, cùng môi trường kinh doanh tạo điều kiện cho khu vực tư nhân đổi mới và phát triển mạnh mẽ sẽ tạo nên triển vọng đầy hứa hẹn cho Việt Nam.

Tôi cũng muốn lưu ý rằng chúng ta không nên chỉ nhìn vào các con số tăng trưởng đơn thuần, mà quan trọng là sự tăng trưởng đó diễn ra toàn diện, lành mạnh và bền vững như thế nào.

Một ví dụ là kinh tế Đài Loan (Trung Quốc) đã tăng trưởng 13,7% trong quý I/2026, một con số rất ấn tượng bởi Đài Loan đã có thu nhập bình quân đầu người ở mức cao. Nhưng thực chất, đà tăng mạnh mẽ này chỉ được thúc đẩy bởi duy nhất ngành công nghiệp bán dẫn, hưởng lợi từ sự bùng nổ của AI thời gian qua. Trong khi đó, phần còn lại của nền kinh tế không tăng trưởng nhiều, chỉ đâu đó 1-2%.

Sự tăng trưởng chỉ phụ thuộc vào một lĩnh vực như vậy không đem lại lợi ích bền vững cho nền kinh tế và người dân. Đài Loan có thể duy trì mức tăng trưởng hai con số này trong vài quý, nhưng sau đó có thể chậm lại nếu không hình thành thêm các động lực tăng trưởng khác.

3 công cụ để TP.HCM chuyển đổi

- Hiện tại, TP.HCM - đầu tàu kinh tế của Việt Nam - cũng đang tìm kiếm một mô hình phát triển mới đem lại động lực bứt phá mạnh mẽ, ông có khuyến nghị gì không?

- Thách thức của một đô thị lớn như TP.HCM là phải thường xuyên tự làm mới mình. Trước đây, sản xuất công nghiệp và xuất khẩu đóng vai trò quan trọng, nhưng theo thời gian khi thành phố phát triển đến một mức độ nhất định, chi phí lao động tăng lên, và mật độ dân cư ngày càng đông đúc buộc phải di dời một số ngành sản xuất. Đây là thời điểm TP.HCM cần vạch ra hướng phát triển mới.

Lúc này, thành phố nên chuyển dịch từ tăng trưởng dựa trên sản xuất sang tăng trưởng dựa trên dịch vụ. Dịch vụ ở đây bao gồm tài chính, logistics, y tế, giáo dục, nghiên cứu... Hãy nhìn sang các thành phố lớn trên thế giới, New York, London đều không còn sản xuất, Thượng Hải cũng ngày càng hướng đến phát triển dịch vụ.

Dĩ nhiên, nếu chỉ nhìn vào số liệu tăng trưởng thì ngành sản xuất có xu hướng tăng trưởng nhanh hơn ngành dịch vụ. Bởi vì chúng ta có thể nhanh chóng xây dựng một nhà máy và sau đó tăng gấp đôi sản lượng, đóng góp ngay vào GDP. Nhưng nếu làm dịch vụ, tăng trưởng chỉ ở mức vài % mỗi năm.

Tuy nhiên, các ngành dịch vụ trong dài hạn sẽ có biên lợi nhuận cao hơn, và chỉ cần vài % tăng trưởng cũng có thể nâng cao chất lượng sống cho người dân. Đó là lý do TP.HCM không nên quá ám ảnh về chỉ số tốc độ tăng trưởng.

Thách thức của một đô thị lớn như TP.HCM là phải thường xuyên tự làm mới mình... Đây là thời điểm TP.HCM cần vạch ra hướng phát triển mới

Ông Frederic Neumann, Chuyên gia Kinh tế trưởng Khối Nghiên cứu Kinh tế châu Á, HSBC

Nhìn rộng ra, sự phát triển mạnh mẽ về dịch vụ của "đầu tàu" TP.HCM sẽ hỗ trợ thúc đẩy toàn bộ nền kinh tế, khi cung cấp các dịch vụ tài chính, logistics, nguồn nhân lực chất lượng cao... cho doanh nghiệp ở các tỉnh thành khác.

Trong bối cảnh TP.HCM cũng đang nỗ lực phát triển Trung tâm Tài chính Quốc tế, phải nói rằng nhiều thành phố khác cũng cố gắng khẳng định mình là trung tâm tài chính, nhưng không phải ai cũng thành công. Ví dụ, Bangkok triển khai vào đầu những năm 1990 và cuối cùng đã dẫn đến cuộc khủng hoảng tài chính châu Á vì họ quá vội vàng. Hàn Quốc cũng từng cố gắng nhưng không được.

Bởi suy cho cùng, cạnh tranh giữa các trung tâm tài chính ở khắp nơi trên thế giới buộc dòng vốn chỉ chảy đến những nơi có cơ sở hạ tầng đáp ứng tốt. Tôi cho rằng TP.HCM cần tính toán kĩ lưỡng và lựa chọn đúng đắn đối với dự án tham vọng này.

- Như vậy, TP.HCM nên làm gì để chuyển dịch thành công sang mô hình tăng trưởng dựa trên dịch vụ?

- Thứ nhất, TP.HCM rất cần một hệ thống giáo dục tốt. Việt Nam đang làm rất tốt ở giáo dục phổ thông, nhưng cần đẩy mạnh đào tạo kỹ năng chuyên môn sát thực tiễn hơn nữa ở bậc đại học. Đó sẽ là tiền đề cho tăng trưởng kinh tế bền vững.

Đồng thời, khi đầu tư mạnh mẽ cho giáo dục và thu hút những người giỏi nhất cả nước đến học tập, thành phố sẽ tạo ra nguồn nhân lực chất lượng, trực tiếp cung cấp cho các ngành dịch vụ đem lại giá trị gia tăng cao. Nhân tài cũng có thể khởi nghiệp và tạo ra các công ty công nghệ, đổi mới sáng tạo, mang đến lợi ích rộng lớn cho nền kinh tế.

Chuyên gia khuyến nghị TP.HCM nói riêng và Việt Nam nói chung đầu tư mạnh mẽ để phát triển cơ sở hạ tầng đô thị đồng bộ, hiện đại, cải thiện kết nối trong nước và quốc tế. Ảnh: Duy Hiệu.

Thứ hai là cơ sở hạ tầng đô thị đồng bộ, kết nối tốt. Hạ tầng đô thị ở đây không gói gọn trong giao thông, phương tiện công cộng, giúp người dân, doanh nghiệp và hàng hóa di chuyển dễ dàng với chi phí thấp; mà còn là năng lượng, điện, viễn thông...

Nói riêng về giao thông, chúng ta có thể quan sát những thành phố được quy hoạch tốt như Singapore. Họ đã dành hàng thập kỷ để phát triển hệ thống giao thông công cộng, tôi có thể đến Singapore và tham dự các cuộc họp ở những khu vực khác nhau của thành phố chỉ trong vòng 15 phút. Trong khi ở Bangkok, cùng quãng đường đó tôi phải mất hai tiếng đồng hồ, và đó là hai tiếng hoạt động kinh tế bị mất đi. Hong Kong, Thượng Hải, Bắc Kinh... dù là những thành phố lớn thì cơ sở hạ tầng vẫn cho phép người dân di chuyển nhanh chóng và hiệu quả.

Thứ ba, chính quyền các thành phố trên thế giới cũng sử dụng ưu đãi thuế để thu hút một số ngành công nghiệp và dịch vụ nhất định. TP.HCM có thể nghiên cứu công cụ này.

Một yếu tố khác đã được chứng minh hiệu quả ở các đô thị thành công của châu Á là môi trường sống. Singapore làm khá tốt việc này, họ mang đến một môi trường sống có tính cộng đồng cao, nơi người nước ngoài muốn chuyển đến.

TP.HCM cũng là một nơi rất thú vị và đáng sống. Tuy nhiên, để thu hút nhân tài, thành phố cần cải thiện khả năng kết nối quốc tế bằng cách đầu tư mạnh mẽ vào sân bay, tăng cường mạng bay, đơn giản hóa thủ tục nhập cảnh..., bên cạnh đó là hệ thống trường quốc tế chất lượng, cùng với các công viên, sự kiện văn hóa, giải trí và môi trường cộng đồng tốt. Nếu được vậy, đây sẽ trở thành một trung tâm nơi mọi người gặp gỡ, giao lưu, cùng làm việc và tạo ra giá trị.

- Xin cảm ơn ông!