Từ “điểm đen lãng phí” đến phép thử năng lực quản trị đô thị
Dự án nhà tái định cư N01 tại khu đô thị mới Cầu Giấy - khởi công từ năm 2011, với 229 căn hộ, hoàn thành phần thô năm 2013 rồi “đóng băng” suốt hơn một thập kỷ - từng là biểu tượng điển hình của sự lãng phí nguồn lực công giữa khu “đất vàng” Thủ đô.
Hàng trăm căn hộ bị bỏ hoang, công trình xuống cấp, trong khi nhu cầu tái định cư lại luôn trong tình trạng thiếu hụt, đã tạo nên nghịch lý kéo dài nhiều năm.
Bước ngoặt chỉ xuất hiện khi dự án được bàn giao về chính quyền cơ sở từ giữa năm 2025. Cách tiếp cận mới - phân định rõ trách nhiệm, tăng cường giám sát thực địa, phối hợp liên ngành và xử lý nhanh các vướng mắc - đã giúp dự án tăng tốc rõ rệt. Từ mức hoàn thành 8/44 hạng mục, đến nay công trình đã đạt khoảng 98% tổng thể và chuẩn bị bàn giao trong tháng 5-6.2026.
Diễn biến này cho thấy một thực tế mang tính hệ thống: nhiều dự án chậm tiến độ không hẳn do thiếu vốn hay năng lực kỹ thuật, mà chủ yếu nằm ở tổ chức thực hiện và cơ chế chịu trách nhiệm. Khi điểm nghẽn quản trị được tháo gỡ, các “khối bê tông ngủ quên” hoàn toàn có thể được đánh thức, thậm chí trong thời gian ngắn.
Áp lực tái định cư và thông điệp siết kỉ cương từ lãnh đạo thành phố
Đằng sau việc “hồi sinh” N01 là sức ép rất lớn từ tiến độ các dự án hạ tầng. Nhiều hộ dân đã chấp hành di dời để phục vụ giải phóng mặt bằng, song vẫn phải sống tạm cư do thiếu quỹ nhà. Thực tế này đặt ra yêu cầu tái định cư không thể tiếp tục đi sau, mà phải song hành, thậm chí đi trước một bước so với công tác giải phóng mặt bằng.
Trong bối cảnh đó, các chỉ đạo mới của lãnh đạo Hà Nội mang tính siết lại kỉ cương và tiến độ ở quy mô toàn hệ thống. Qua các đợt kiểm tra dồn dập cuối tháng 4.2026, Bí thư Thành ủy Trần Đức Thắng yêu cầu chấm dứt tình trạng dự án kéo dài, xác lập tiến độ cụ thể cho từng hạng mục, từng địa bàn, đồng thời nhấn mạnh không để mặt bằng tiếp tục là “điểm nghẽn”.
Thông điệp này được cụ thể hóa bằng các mốc thời gian cứng: hoàn thành giải phóng mặt bằng các khu vực liên quan trong tháng 5.2026 đối với nút giao Phạm Tu - đường 70; hoàn tất toàn bộ nút giao trước ngày 31.12.2026; và với tuyến Vành đai 3,5, phải phấn đấu hoàn thành giải phóng mặt bằng toàn tuyến trong tháng 9.2026.
Đi kèm với đó là yêu cầu phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, đẩy mạnh tuyên truyền vận động người dân, nhưng cũng sẵn sàng áp dụng các biện pháp cưỡng chế đúng quy định đối với các trường hợp đủ điều kiện.
Đáng chú ý, thành phố đồng thời chỉ đạo rà soát, huy động tối đa quỹ nhà và quỹ đất hiện có, kể cả phương án tái định cư liên vùng, nhằm bảo đảm nguồn lực phục vụ di dời. Đây là bước điều chỉnh quan trọng, bởi thiếu quỹ tái định cư từ lâu đã là “nút thắt của nút thắt” trong triển khai các dự án đô thị.
Cú hích cho cải tạo chung cư cũ và yêu cầu tái cấu trúc chính sách
Từ góc nhìn rộng hơn, việc đưa N01 về đích không chỉ giải quyết một dự án cụ thể, mà còn mở ra khả năng tháo gỡ điểm nghẽn cho chương trình cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ tại Hà Nội - lĩnh vực vốn trì trệ nhiều năm do thiếu quỹ nhà tạm cư, vướng cơ chế lợi ích và thủ tục kéo dài.
Các động thái gần đây cho thấy thành phố đang từng bước tái cấu trúc chính sách theo hướng đồng bộ hơn: gắn phát triển quỹ nhà tái định cư với kế hoạch cải tạo chung cư cũ; tăng cường phân cấp cho địa phương trong xử lý dự án tồn đọng; đồng thời kết hợp linh hoạt giữa vận động, hỗ trợ và chế tài để tạo đồng thuận xã hội nhưng vẫn đảm bảo tiến độ.
Khi một mắt xích quan trọng như quỹ nhà tái định cư được khơi thông, tiến trình cải tạo chung cư cũ có cơ sở để chuyển từ trạng thái “điểm nghẽn kéo dài” sang “có thể triển khai thực chất”.
Tuy vậy, bài toán không dừng ở việc hoàn thành công trình. Những dự án như N01, sau thời gian dài bỏ hoang, đòi hỏi quy trình kiểm định chất lượng nghiêm ngặt trước khi đưa vào sử dụng, đồng thời phải đảm bảo phân bổ đúng đối tượng, vận hành hiệu quả. Nếu không đi kèm cơ chế giám sát và quản trị minh bạch, nguy cơ tái diễn vòng luẩn quẩn “xây xong lại bỏ hoang” vẫn hiện hữu.
Trong bối cảnh Hà Nội đang đẩy mạnh chỉnh trang đô thị và phát triển hạ tầng, câu chuyện N01 có thể được xem như một “phép thử” cho năng lực điều hành mới: không chỉ xử lý tồn đọng quá khứ, mà còn đặt nền tảng để các chính sách về tái định cư và cải tạo chung cư cũ vận hành hiệu quả, bền vững hơn trong giai đoạn tới.
