Vải thiều - sầu riêng cùng gặp khó

Vải thiều mất mùa nghiêm trọng, sản lượng nhiều nơi giảm tới 80% và người trồng đang thấp thỏm kỳ vọng vào một mùa được giá. Trong khi đó, sầu riêng đang vào vụ thu hoạch lại vấp phải điểm nghẽn kiểm nghiệm, khiến hàng chục container nằm chờ, doanh nghiệp (DN) và nhà vườn đứng ngồi không yên.

Vải thiều mất mùa

Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật - Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cả nước hiện có khoảng 55.000 ha vải thiều, tập trung chủ yếu ở các tỉnh phía Bắc.

Tại vùng vải thiều trọng điểm Bắc Ninh, diện tích canh tác duy trì ổn định ở mức 29.800 ha nhưng sản lượng ước chỉ khoảng 95.000 tấn, tương đương một nửa so với năm ngoái. Hải Phòng có hơn 9.300 ha vải thiều nhưng sản lượng dự kiến cũng giảm đáng kể, chỉ khoảng 55.000 tấn. Các địa phương khác như Hưng Yên, Đắk Lắk có diện tích vải thiều khiêm tốn, đóng góp không nhiều vào tổng nguồn cung cả nước.

Lý do hàng trăm xe container chở sầu riêng ùn ứ ở TP Đồng NaiĐỌC NGAY

Ông Vũ Văn Mến, Tổ trưởng Tổ hợp tác sản xuất vải thiều hữu cơ tại Bắc Ninh, cho biết sản lượng năm nay giảm tới 80% so với năm ngoái. Dù chưa ký được hợp đồng tiêu thụ với DN, tổ hợp tác vẫn không vội chấp nhận mức giá chào mua 50.000 - 60.000 đồng/kg, vì kỳ vọng thị trường có thể đẩy giá lên cao hơn khi vào chính vụ.

Trong khi đó, tại xã Thanh Hà, TP Hải Phòng, nhà vườn lại có sự phấn khởi bất ngờ. Toàn xã có gần 940 ha vải, trong đó hơn 450 ha là vải chín sớm. Điểm khác biệt dễ thấy nhất là thương lái chủ động tìm đến tận vườn thu mua với giá 50.000 - 60.000 đồng/kg, thay vì để người dân tự mang ra điểm cân như trước.

Ông Nguyễn Văn Ba - ngụ xã Thanh Hà - cho hay việc tiêu thụ vải thiều năm nay diễn ra hết sức thuận lợi. Gia đình ông dự kiến hoàn tất thu hoạch vải u trứng trắng trong vài ngày tới, trước khi chuyển sang thu hoạch vải u trứng gai trong khoảng 2 tuần tiếp theo.

Dù vải thiều mất mùa, các DN xuất khẩu vẫn tích cực xoay xở để bảo đảm nguồn hàng. Đại diện Công ty CP Ameii Việt Nam cho biết đã mở rộng vùng liên kết tại cả Hải Phòng và Bắc Ninh, đưa sản lượng thu mua tăng gấp 3 lần so với năm ngoái nhằm bù đắp sự thiếu hụt.

Hàng trăm xe chở sầu riêng chờ kiểm nghiệm ở Dầu Giây, TP Đồng Nai. Ảnh: NGUYỄN TUẤN

Theo bà Ngô Thị Thu Hồng, tổng giám đốc công ty, lô vải chín sớm đầu tiên dự kiến xuất khẩu vào giữa tháng 5, hướng tới các thị trường Mỹ, Nhật Bản và châu Âu, phân phối qua những chuỗi siêu thị lớn như Costco và AEON. Bà dự tính mùa xuất khẩu năm nay sẽ kéo dài đến giữa tháng 7.

Cũng theo bà Hồng, giá vải xuất khẩu năm nay có thể tăng trung bình 20% - 30% so với năm trước, do chi phí đầu vào leo thang. Dù vậy, vải Việt Nam vẫn tự tin cạnh tranh với hàng từ Trung Quốc hay Mexico nhờ chất lượng vượt trội - mẫu mã đẹp, hương thơm đặc trưng và vị ngọt được đánh giá thuộc hàng ngon nhất thế giới.

Ở góc độ khác, ông Nguyễn Đức Hưng, Giám đốc Công ty CP Xuất nhập khẩu Thực phẩm Toàn Cầu, cho rằng ngành vải thiều cần đầu tư bài bản vào nghiên cứu giống mới, đặc biệt là vải không hạt, chín sớm hoặc có khả năng bảo quản tốt. Đây là chiến lược căn cơ để giảm rủi ro mùa vụ và nâng cao sức cạnh tranh lâu dài.

Về phía quản lý, bà Nguyễn Thị Thu Hương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, lưu ý các địa phương cần rà soát kỹ vùng trồng và cơ sở đóng gói ngay từ đầu vụ, chuẩn bị sẵn hồ sơ kỹ thuật để tránh bị động khi nước nhập khẩu tiến hành kiểm tra đột xuất. "Mỗi quả vải không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn chứa đựng câu chuyện văn hóa, bản sắc địa phương" - bà nhấn mạnh.

Trong khi đó, ông Nguyễn Minh Tiến, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại nông nghiệp, đề xuất đẩy mạnh kênh bán hàng trực tuyến thông qua các phiên livestream quy mô lớn, tổ chức đồng loạt tại nhiều tỉnh, thành, kèm cam kết giao hàng nhanh. Song song đó, du lịch trải nghiệm tại vườn vải cũng là hướng đi tiềm năng giúp địa phương khai thác tối đa giá trị từ loại trái cây đặc sản này.

Sầu riêng "tắc" kiểm nghiệm

Trong khi vải thiều mất mùa, ngành sầu riêng lại gặp nút thắt ở khâu kiểm nghiệm ngay đợt cao điểm xuất khẩu.

Trao đổi với phóng viên, ông D., chủ một DN xuất khẩu nông sản, cho hay ông đang có 10 container sầu riêng chờ xếp hàng để kiểm nghiệm tại Dầu Giây, TP Đồng Nai, song có khả năng phải chuyển hướng sang bán nội địa hoặc tách múi, cấp đông vì trái tươi, không thể đợi lâu. "Khi đã chuyển sang phương án này thì lô hàng bị mất khoảng 70% giá trị" - ông lo lắng.

Theo chủ DN này, dù về danh nghĩa, có nhiều phòng xét nghiệm cadimi và vàng O sang Trung Quốc nhưng hiện chỉ có phòng kiểm nghiệm này nhận mẫu đại trà nên quá tải. Chi phí xét nghiệm cũng bị đẩy lên rất cao, thậm chí phải qua "cò" mới đến lượt nhưng DN buộc phải chấp nhận vì đã lỡ đóng hàng.

"Hiện kho của chúng tôi tạm ngưng mua sầu riêng mới vì bị tắc đầu ra" - ông D. lo ngại. Theo ông, từ ngày 1-6, khi phía Trung Quốc kiểm soát chặt hơn thực phẩm nhập khẩu, khó khăn sẽ còn nhiều hơn hiện tại. Không chỉ về kiểm nghiệm, phía Việt Nam còn phải thay đổi phương thức canh tác, quản lý để đáp ứng quy định mới.

Ông Võ Tấn Lợi, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đồng Tháp, nhìn nhận nếu không có kết quả kiểm nghiệm đạt chuẩn thì không thể xuất hàng sang Trung Quốc. Đó là điểm nghẽn lớn nhất lúc này.

Theo ông Lợi, lý do các container sầu riêng đổ dồn về Dầu Giây bởi tại đây mới có phòng kiểm nghiệm được Trung Quốc chấp thuận và triển khai nhận mẫu. Một số phòng kiểm nghiệm cũ từ chối nhận mẫu sầu riêng từ ĐBSCL vì lo ngại có thể bị đóng cửa nếu kết quả không đồng nhất với phía Trung Quốc khi kiểm nghiệm lại.

Khi xuất khẩu ách tắc, nhà vườn phải mang sầu riêng ra đường bán để gỡ lại vốn. Một số DN thu mua sầu riêng để cấp đông nhưng số lượng hạn chế bởi lãi suất ngân hàng lên cao, từ 6%-7%/năm lên hơn 9%/năm, khiến chi phí vốn trở thành gánh nặng lớn vì phải trữ đến 5-6 tháng nữa mới bán ra.

Ông Nguyễn Văn Mười, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, nhìn nhận vấn đề của ngành sầu riêng hiện khá nan giải. Về giải pháp, các cơ quan chức năng cần đẩy mạnh đàm phán với Hải quan Trung Quốc để tăng số lượng các phòng xét nghiệm được công nhận; đồng thời sớm vào cuộc làm sạch vùng trồng, cải tạo đất để loại bỏ kim loại nặng (cadimi) trong đất ở ĐBSCL, tránh nhiễm lên quả sầu riêng.