"Bị cáo có muốn nói lời sau cùng không?"
38 bị cáo đứng lặng trước bục khai báo. Phía dưới phòng xử, người thân chăm chú nhìn lên màn hình trực tuyến ngoài sảnh tòa án. Không ai nghĩ 4 năm trước, nhiều bị cáo trong vụ án chỉ là những sinh viên đi làm thêm, người trẻ mới ra trường, chỉ mong một công việc văn phòng ổn định, không hề có ý định phạm tội.
Nhưng giờ đây, trong phiên tòa ngày 5/5/2026 tại Tòa án Nhân dân TP Hồ Chí Minh, nhiều người trong số đó phải nhận án phạt tù vì tham gia đường dây lừa đảo công nghệ cao.
Từ nhân viên telesale "nói theo kịch bản" đến án hình sự
Vụ án xảy ra tại Công ty P&L ở TP Hồ Chí Minh, là một đường đây lừa đảo công nghệ cao dưới vỏ bọc doanh nghiệp. Các đối tượng lập pháp nhân, thuê văn phòng tại những tuyến đường lớn như Phạm Văn Bạch hay Cách Mạng Tháng 8 để tạo cảm giác đây là công ty hợp pháp.
Theo cáo trạng, Đào Thị Kiều Oanh và Lê Thị Kim Hòa giữ vai trò chủ mưu, tổ chức, chỉ đạo toàn bộ hoạt động của hệ thống, các bị cáo khác là những đồng phạm giúp sức tích cực lừa đảo, chiếm đoạt tiền từ thẻ tín dụng của nhiều bị hại, số tiền lên tới hàng tỷ đồng.
Tháng 7/2022, Oanh góp tiền cùng Hòa mở công ty, mua sắm trang thiết bị văn phòng, thuê nhân lực. Sau đó tổ chức chiếm đoạt tiền trong tài khoản thẻ tín dụng ngân hàng của khách hàng thông qua hình thức tư vấn, chuyển đổi tiền mặt từ thẻ tín dụng sang thẻ ATM để hưởng chiết khấu (tư vấn là không mất phí nhưng giữ lại, chiếm đoạt 25-27% tổng tiền của khách hàng giao dịch thẻ). Lê Thị Kim Hòa bị tuyên 12 năm tù. Đào Thị Kiều Oanh nhận 11 năm tù giam. Nhóm quản lý và nhân viên telesale nhận mức án từ 3 đến 9 năm tù.
Đáng nói, phần lớn bị cáo trong nhóm telesale có tuổi đời rất trẻ, hiểu biết pháp luật hạn chế. Có người chỉ làm việc với mức lương 2 -3 triệu đồng. Có người khai mới vào làm 1 tháng thấy không ổn nên xin nghỉ việc, đã xin việc đi làm ở nơi khác, nhưng vài tháng sau vẫn bị truy tố.
Theo các luật sư tại tòa, nhóm này là những người phụ thuộc, làm việc theo kịch bản soạn sẵn mà không kiểm chứng tính hợp pháp của công ty.
Họ là người thực hiện bước đầu, công cụ, phương tiện các bị cáo dùng để thực hiện hành vi như máy tính, phần mềm để thao tác, danh sách bị hại đều được Công ty cung cấp để gọi trao đổi theo kịch bản soạn sẵn. Vai trò của của các bị cáo trong vụ án là hạn chế, không nắm tòan bộ quy trình mắt xích, cho nên đa số nhóm nhân viên Telesale đều không nhận thức, hiểu biết đầy đủ về khoản tiền mà công ty giữ lại của khách hàng rút tiền (25-27%) sẽ được sử dụng như thế nào, ai hưởng, khi nào hoàn trả cho khách.
Nhưng, hành vi phạm tội đã cấu thành, những bị cáo có vai trò hạn chế, thành khẩn khai báo và nỗ lực khắc phục hậu quả được áp dụng mức án từ 2 năm đến 2 năm 6 tháng tù treo.
Người thân và gia đình các bị cáo tập trung theo dõi diễn biến phiên tòa hôm 5/5/2026.
Thực trạng lao động trẻ sa chân vào vòng lao lý vì thiếu kiến thức pháp luật không dừng lại ở các vụ án công nghệ cao. Tháng 4/2026, Công an thành phố Hà Nội đã khởi tố 26 bị can trong vụ án kinh doanh khí N₂O trái phép tại Sành Lounge. Cơ sở này tiêu thụ trung bình 1.000 đến 1.500 quả "bóng cười" mỗi ngày, đạt doanh thu bất chính từ 130 đến 250 triệu đồng.
Đáng chú ý, trong số bị can có 4 sinh viên đang theo học tại các trường đại học, cao đẳng. Có người chỉ còn 3 tháng nữa là nhận bằng tốt nghiệp. Họ tìm đến công việc phục vụ với mục đích thuần túy là kiếm thu nhập trang trải cuộc sống. Nhóm sinh viên này ngộ nhận rằng bản thân chỉ làm công việc bưng bê, phục vụ khách, không trực tiếp mua bán chất cấm nên không vi phạm pháp luật.
Tuy nhiên, quy định pháp lý xác định hành vi giúp sức cho khách sử dụng chất cấm đã cấu thành vai trò đồng phạm. Những sinh viên này hiện đối mặt với khung hình phạt nhiều năm tù, đánh mất toàn bộ tương lai sự nghiệp ngay ngưỡng cửa cuộc đời.
Nhân viên phục vụ tại các tụ điểm giải trí trái phép dễ dàng sa chân vào vòng lao lý với vai trò đồng phạm giúp sức do thiếu hụt kiến thức pháp lý. Nguồn: CCSĐT về TPMT
Ranh giới mỏng manh và quy trình chuyển hóa tâm lý
Luật sư Huỳnh Trung Hiếu, Đoàn luật sư thành phố Hồ Chí Minh, nhận định ranh giới giữa việc thực hiện nhiệm vụ theo hợp đồng lao động và hành vi giúp sức tội phạm thường rất mỏng manh.
Về khía cạnh tâm lý, Thạc sĩ Trần Quang Trọng, Chuyên gia tâm lý lâm sàng, phân tích quá trình chuyển hóa một cá nhân có đạo đức bình thường thành mắt xích tội phạm diễn ra qua 4 giai đoạn tịnh tiến.
Lấy ví dụ từ vụ án lừa đảo công nghệ cao tại công ty P&L: Giai đoạn đầu tiên là bình thường hóa đầu vào. Đối tượng bắt đầu từ nhu cầu mưu sinh chính đáng và bị thu hút bởi vỏ bọc văn phòng sang trọng tại các quận trung tâm.
Giai đoạn hai áp dụng kỹ thuật chân trong cửa. Nhân sự mới được giao những tác vụ nhỏ tưởng như vô hại như nhập liệu hoặc liên hệ danh sách có sẵn. Việc dấn thân vào các bước nhỏ khiến ranh giới đạo đức bị nới lỏng, giúp họ dễ dàng tiếp nhận các nhiệm vụ nghiêm trọng hơn.
Giai đoạn ba là hình thành cơ chế hợp lý hóa nhận thức. Khi hành vi vi phạm lặp lại mà không có hậu quả tức thời, cá nhân tự biện hộ bằng cách phủ nhận trách nhiệm cá nhân hoặc giảm nhẹ tác hại. Họ cho rằng mình chỉ là người làm thuê hoặc đây là hoạt động hỗ trợ khách hàng theo chuẩn mực của công ty. Đây là thời điểm hệ thống đạo đức bên trong bị bẻ cong để phù hợp hoàn cảnh.
Giai đoạn cuối cùng là ràng buộc và lún sâu. Áp lực tài chính và các quy định nội bộ khắt khe khiến cá nhân mất khả năng thoát ly, ngày càng lún sâu vào guồng quay sai phạm.
Chuyên gia tâm lý cũng chỉ ra rằng sự trong một tập thể cùng thực hiện một hành vi, bản sắc cá nhân bị mờ nhạt đi, nếu đứng một mình, họ sẽ thấy mình chịu 100% trách nhiệm. Nhưng nếu đứng trong nhóm 38 người, họ có cảm giác mình chỉ chịu 1/38 trách nhiệm. Càng đông người tham gia, cảm giác tội lỗi cá nhân càng bị chia nhỏ đến mức tối thiểu, khiến người lao động quên mất việc đánh giá tính chính danh của công việc.
Khoảng trống trong định hướng nghề nghiệp
Theo dữ liệu từ Cục Thống kê, quý 1 năm 2026 ghi nhận gần 1,6 triệu thanh niên từ 15 đến 24 tuổi không có việc làm và không tham gia học tập, chiếm 11,4% tổng số thanh niên. So với cùng kỳ năm trước, con số này tăng thêm 212,5 nghìn người. Đặc biệt tại khu vực nông thôn, tỷ lệ thanh niên không có việc làm và đào tạo lên tới 13,0%.
Nhóm nhân lực trẻ tuổi, thiếu kinh nghiệm và đang chịu áp lực mưu sinh này trở thành đích nhắm của các tổ chức tội phạm núp bóng công ty tuyển dụng thông qua mạng xã hội.
Hệ quả từ việc thiếu kiến thức, thiếu định hướng nghề nghiệp sớm đẩy thanh niên vào các công việc tạm thời hoặc sa chân vào đường dây lừa đảo chuyên nghiệp. Sự hụt hẫng khi ra trường mà không đáp ứng được kỹ năng thực chiến khiến họ dễ dàng chấp nhận các bẫy tuyển dụng tinh vi.
Việc ban hành Nghị định 138/2026 về phát triển kỹ năng nghề cùng sự ra đời của Sàn giao dịch việc làm quốc gia trong tháng 04/2026 là những bước đi cần thiết để lấp đầy khoảng trống này. Đây được kỳ vọng là cầu nối chính thống giúp thanh niên tiếp cận nguồn việc làm minh bạch, đã qua xác thực pháp nhân.
Thạc sĩ Trần Quang Trọng đưa ra lời khuyên rằng khi một công việc yêu cầu cá nhân phải nói dối, giả danh hoặc thực hiện giao dịch lách luật, đó là thời điểm cần dừng lại ngay lập tức.
Sự trả giá của 38 bị cáo tại TP Hồ Chí Minh và nhóm sinh viên tại Hà Nội đang phải đối mặt là hồi chuông cảnh tỉnh cho gia đình và nhà trường trong việc giám sát, định hướng cho tương lai con em.
