Mỏ khai thác đất hiếm tại Bao Đầu, Nội Mông (Trung Quốc) - Ảnh: AP
Sự thống trị của Trung Quốc trong ngành công nghiệp đất hiếm đang bộc lộ một điểm yếu then chốt, khi phần lớn bằng sáng chế cốt lõi liên quan đến vật liệu công nghệ cao làm từ đất hiếm lại nằm trong tay Mỹ và Nhật Bản, theo báo South China Monring Post (SCMP) ngày 5-7.
Tờ báo dẫn nghiên cứu từ Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc cho biết dù chi phối gần như toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu, Bắc Kinh "chưa giữ vị trí dẫn đầu trong việc làm chủ các công nghệ then chốt ở một số lĩnh vực".
Trung Quốc hiện chiếm khoảng 70% sản lượng khai thác và gần 90% năng lực chế biến đất hiếm thế giới, trở thành mắt xích thống trị của chuỗi cung ứng toàn cầu.
Lợi thế này từ lâu được xem là đòn bẩy chiến lược, được Bắc Kinh tận dụng trong cạnh tranh thương mại và địa chính trị với Washington.
Theo báo Economic Times, vật liệu đất hiếm đóng vai trò thiết yếu trong sản xuất thiết bị quốc phòng như tiêm kích, tên lửa, radar, cũng như ô tô, điện thoại thông minh, vệ tinh và nhiều thiết bị công nghệ hiện đại khác.
Tuy nhiên nghiên cứu đăng trên số mới nhất của tạp chí Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc lại tập trung phân tích công nghệ ứng dụng đất hiếm tiên tiến thay vì trữ lượng hay năng lực sản xuất của Trung Quốc.
Từ đó, các nhà nghiên cứu kết luận rằng những bằng sáng chế nền tảng trong lĩnh vực này vẫn chủ yếu thuộc về Nhật Bản và Mỹ.
Các sản phẩm từ đất hiếm đã qua chế biến - gồm nam châm vĩnh cửu, chất xúc tác, vật liệu phát quang và vật liệu đánh bóng - chiếm hơn 80% tổng số bằng sáng chế đất hiếm toàn cầu và mang lại giá trị thương mại cao nhất.
Nhật Bản dẫn đầu về công nghệ nam châm vĩnh cửu, còn Mỹ chiếm ưu thế ở phần lớn công nghệ cốt lõi liên quan đến chất xúc tác, vật liệu phát quang và vật liệu đánh bóng.
Trong khi đó, Trung Quốc chỉ vượt trội hơn các đối thủ ở một vài công nghệ liên quan đến hợp kim và vật liệu silicon, tụt lại phía sau ở nhiều quy trình sản xuất then chốt và hệ vật liệu quan trọng khác.
Các nhà nghiên cứu nhận định sự thống trị nguồn cung nguyên liệu của Bắc Kinh chưa được chuyển hóa thành vị thế dẫn đầu tương xứng trong các công nghệ giá trị cao hơn.
Theo báo cáo, khoảng cách này một phần bắt nguồn từ hệ thống đổi mới sáng tạo của Trung Quốc. Dù nước này đăng ký số lượng lớn bằng sáng chế đất hiếm, chỉ một tỉ lệ nhỏ trong số đó có giá trị quốc tế cao và tầm ảnh hưởng thương mại rộng.
Nghiên cứu cũng chỉ ra nhiều thành tựu khoa học chưa được chuyển hóa thành các bằng sáng chế có giá trị thương mại đáng kể, phản ánh sự phối hợp còn hạn chế giữa trường đại học, doanh nghiệp và hệ thống quản lý sở hữu trí tuệ.
